۱۱۶ مطلب
در ۲۸ اوت، فرانسه، بریتانیا و آلمان سازوکار «اسنپبک» قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل را فعال کردند تا تحریمهای هستهای علیه ایران دوباره برقرار شود. این سازوکار به کشورهای عضو برجام اجازه میدهد تحریمهای لغو شده را بدون وتو بازگردانند. اقدام اروپاییها فشار فوری بر ایران ایجاد میکند، اما میتواند تنشها را افزایش دهد. بهترین سناریو، توافق موقت و بازگشت شفافیت هستهای است؛ بدترین سناریو، خروج ایران از ان.پی.تی و درگیری جدید است.
نشریه فارنافرز گزارش میدهد که حملات آمریکا و اسرائیل هرچند خسارتهایی به برنامه هستهای ایران وارد کرده، اما عزم تهران برای حفظ غنیسازی را تغییر نداده است. واشنگتن میان دو راهی قرار دارد: اتکای پرریسک به گزینه نظامی یا مذاکره بر سر توافقی تازه که غنیسازی محدود و تحت نظارت سختگیرانه را بپذیرد. ایدههایی مانند توافق موقت یا کنسرسیوم چندجانبه سوخت مطرح شده، اما مخالفت ایران، دشمنی اسرائیل و موانع سیاسی در آمریکا دستیابی به توافق پایدار را دشوار کرده است.
بنابر اعلام یک رسانه خبری آمریکایی، «تعلیق بازرسیهای هستهای ایران» باعث شده که مسئولان آژانس اتمی هفته آینده به واشنگتن سفر کنند.
ایران با بومیسازی دانش هستهای طی سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ واقعیتی برگشتناپذیر ایجاد کرد که فشار حداکثری آمریکا و اسرائیل از جمله حملات نظامی و ترور دانشمندان، نتوانست آن را تغییر دهد. برخلاف عراق و لیبی، تهران پایگاه دانشی و زیرساخت داخلی ساخت و حاضر به تعطیلی آن نیست، اما امکان محدودسازی غنیسازی یا مشارکت در کنسرسیوم بینالمللی را پذیراست. سیاستگذاران غربی اگر تفاوت پرونده ایران را نادیده بگیرند، هیچ توافق پایداری حاصل نخواهد شد.
گزارش «د آمریکن کانسرویتیو» با نقد راهبرد دوگانه آمریکا در قبال ایران، تأکید میکند که ترکیب فشار حداکثری با دعوت به مذاکره، کارآمدی دیپلماسی را تضعیف کرده و با حملات نظامی و مطلقگرایی هستهای، شانس توافق کاهش مییابد. نویسنده خواستار رویکردی واقعگرایانه شامل تعامل تفکیکشده، امتیازدهی متقابل، مدیریت ائتلافها و جدول زمانی بلندمدت است و نتیجه میگیرد که تنها سازش متقابل میتواند روابط را از چرخه تشدید تنش و بحران خارج کند.
در پی بنبست مذاکرات هستهای و افزایش تنشها، طرح تشکیل کنسرسیوم هستهای چندملیتی با مشارکت ایران و کشورهای منطقه بهعنوان راهکاری مطرح شده است. محل استقرار این کنسرسیوم به چالشی جدی میان ایران و امارات تبدیل شده است. کارشناسان ایده را نوآورانه اما پرموانع میدانند و پیشنهاد میکنند برای موفقیت، کنسرسیوم در جزیرهای بیمناقشه مانند قشم یا کیش ایجاد شود.
«اگر مذاکرات طولانی شود، طرفین بر مواضع خود اصرار ورزند و به ویژه اگر ایران از ارایه دسترسی به بازرسان برای نظارت بر برنامه هستهای خود امتناع کند، احتمال حرکت دو طرف به سمت منازعه نظامی بهشدت افزایش خواهد یافت.»
پس از حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به مراکز هستهای ایران، سرنوشت اورانیوم غنیشده این کشور همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. اگرچه مقامات آمریکایی و اسرائیلی مدعی نابودی کامل این ذخایر شدهاند، منابع اروپایی و کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید دارند که بخش قابل توجهی از اورانیوم غنیشده همچنان در اعماق تأسیسات زیرزمینی ایران باقی مانده است.
در واقع، به نظر میرسد دو طرف نوعی «ابهام راهبردی» را پذیرفتهاند؛ به این معنا که واشنگتن دیگر بر برچیدن کامل زیرساختهای هستهای ایران پافشاری نمیکند و ترجیح داده است با ابزار دیپلماسی و بستههای تشویقی اقتصادی، مسیر کاهش تنش را دنبال کند. ایران نیز ترجیح میدهد ظرفیت کنونی خود را به شکل غیرشفاف حفظ کند و از تشدید دوباره تنش بپرهیزد. این رویکرد عملگرایانه و دوطرفه شاید در کوتاهمدت به مهار بحران کمک کند، اما مسئله اساسی هستهای همچنان حلنشده باقی میماند؛ موضوعی که ممکن است در آینده نزدیک،…
فرید زکریا تأکید میکند که حملات نظامی آمریکا و اسرائیل گرچه برنامه هستهای ایران را موقتاً عقب انداخت، اما توقف کامل آن تنها با بازگشت به دیپلماسی و توافق جامع ممکن است. ایران دانش فنی و بخشی از ذخایر خود را حفظ کرده است و تنها مذاکره و نظارت بینالمللی میتواند مانع پیشرفت هستهای شود. اقدامات یکجانبه نظامی آمریکا، نظم جهانی و اعتبار دیپلماسی را تهدید میکند.
